Ngày 27 tháng 7 năm 2026, dữ liệu mới nhất từ Hội đồng Vàng Thế giới cho thấy, tính đến quý 2 năm nay, lượng mua ròng dự trữ vàng của các ngân hàng trung ương toàn cầu đã vượt 600 tấn, tăng 45% so với cùng kỳ năm ngoái, đạt mức cao kỷ lục trong cùng kỳ lịch sử. Làn sóng mua vàng này không chỉ do các nước thị trường mới nổi dẫn đầu, mà ngay cả một số ngân hàng trung ương nước phát triển cũng tham gia tăng nắm giữ, khiến thị trường đánh giá lại giá trị dài hạn của vàng.
Ngân hàng trung ương mua vàng: Từ phòng ngừa rủi ro đến tài sản chiến lược
Theo truyền thống, ngân hàng trung ương nắm giữ vàng chủ yếu để đối phó với rủi ro tài chính cực đoan. Tuy nhiên, những năm gần đây, đặc biệt sau khi xung đột địa chính trị toàn cầu leo thang và hệ thống tín dụng USD biến động vào năm 2024, vị thế chiến lược của vàng đã được nâng cao đáng kể. Theo dữ liệu từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), năm 2026, tỷ trọng vàng trong dự trữ ngoại hối toàn cầu đã tăng từ 10% năm 2020 lên 18%, trong khi tỷ trọng USD giảm từ 59% xuống còn khoảng 50%. Chiến lược gia thị trường trưởng của Hội đồng Vàng Thế giới, John Reed, cho biết: "Các ngân hàng trung ương đang coi vàng là tài sản dự trữ chính, không chỉ đơn thuần là bảo hiểm khủng hoảng. Sự chuyển đổi này phản ánh nhu cầu dài hạn về dự trữ đa dạng và phi tập trung."
Bản vị vàng trở lại dưới làn sóng phi đô la hóa?
Một trong những nguyên nhân trực tiếp thúc đẩy ngân hàng trung ương mua vàng là phi đô la hóa. Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ biến động, thâm hụt tài khóa mở rộng và việc các biện pháp trừng phạt tài chính trở nên thường xuyên đã thúc đẩy các ngân hàng trung ương giảm phụ thuộc vào USD. Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ và các nước khác đều đã tăng nắm giữ hàng chục tấn vàng trong nửa đầu năm 2026. Đáng chú ý, các nước xuất khẩu dầu mỏ như Ả Rập Xê Út cũng bắt đầu chuyển một phần thu nhập từ dầu mỏ thành dự trữ vàng, được coi là tín hiệu nới lỏng của hệ thống petrodollar. Trong khi đó, các ngân hàng trung ương Đông Âu như Ba Lan, Cộng hòa Séc cũng tăng nắm giữ mạnh mẽ, họ coi trọng hơn khả năng đảm bảo thanh khoản của vàng trong các tình huống cực đoan - như bài học khi dự trữ USD của Ngân hàng Trung ương Nga bị đóng băng vào năm 2022.
Tại sao nhà đầu tư cá nhân nên theo "tư duy ngân hàng trung ương"?
Hành vi mua vàng của ngân hàng trung ương có ý nghĩa hướng dẫn rõ ràng cho nhà đầu tư cá nhân. Trong môi trường lạm phát cao, biến động tài sản gia tăng, ba lợi thế cốt lõi của vàng càng nổi bật:
- Chống lạm phát và bảo toàn giá trị: Trong 20 năm qua, tỷ suất sinh lời hàng năm của vàng khoảng 8%, ngang bằng hoặc cao hơn lạm phát toàn cầu. Năm 2026, CPI toàn cầu vẫn duy trì trong khoảng 4%-6%, trong khi giá vàng đạt 2.050 USD/ounce vào ngày 27 tháng 7, tăng 12% so với đầu năm.
- Phân tán rủi ro: Vàng có mức tương quan thấp với các tài sản chính như cổ phiếu, trái phiếu, bất động sản. Trong quý 1 năm 2026, khi thị trường chứng khoán Mỹ giảm 8%, vàng đã tăng 5%, giúp làm phẳng biến động danh mục đầu tư.
- Tính thanh khoản cao: Khác với bất động sản, cổ phiếu tư nhân, thị trường vàng giao dịch 24 giờ và kênh thanh lý vàng vật chất đã trưởng thành. Ngân hàng trung ương chọn vàng vì nó không có rủi ro đối tác.
Cách phân bổ: Tham khảo từ ngân hàng trung ương
Ngân hàng trung ương thường tuân theo "nguyên tắc tỷ lệ" - vàng chiếm 5%-20% dự trữ. Nhà đầu tư cá nhân có thể tham khảo khoảng này:
- Nhà đầu tư bảo thủ: Phân bổ 5%-10% tổng tài sản vào vàng, dưới dạng thỏi vàng hoặc đồng xu vàng vật chất, tập trung vào bảo toàn giá trị dài hạn. Ví dụ, mua thỏi vàng tiêu chuẩn Au99.99 của Sở Giao dịch Vàng Thượng Hải, hoặc đồng xu vàng gấu trúc do nhà nước phát hành.
- Nhà đầu tư tăng trưởng: Có thể phân bổ 10%-20% vào vàng, đồng thời thêm ETF vàng (như GLD, IAU) và cổ phiếu khai thác vàng để thu lợi từ biến động giá. Hiện tại, P/E trung bình của cổ phiếu khai thác vàng chỉ 12 lần, thấp hơn mức trung bình lịch sử, có dư địa tăng bù.
- Chiến lược đầu tư định kỳ: Do giá vàng biến động ngắn hạn, khuyến nghị mua một lượng cố định ETF vàng hoặc vàng giấy hàng tháng để làm phẳng chi phí. Kể từ năm 2026, tỷ suất sinh lời hàng năm của đầu tư định kỳ vào vàng là 9,5%, tốt hơn so với đầu tư một lần.
Quan điểm chuyên gia: Logic tăng trưởng dài hạn của vàng không thay đổi
Goldman Sachs trong báo cáo ngày 25 tháng 7 chỉ ra rằng vàng đang bước vào "chu kỳ siêu tăng thứ ba", động lực đến từ mua vàng của ngân hàng trung ương, phi đô la hóa và tiền tệ hóa nợ toàn cầu. Khác với hai đợt tăng giá năm 2011 và 2020, trong chu kỳ này, nhu cầu thực tế (đặc biệt là nhu cầu vật chất) đối với vàng vững chắc hơn. UBS dự đoán giá vàng sẽ chạm 2.200 USD vào cuối năm 2026, vì các ngân hàng trung ương toàn cầu có thể tăng thêm 300 tấn trong 6 tháng tới. Tuy nhiên, một số nhà phân tích cũng cảnh báo rằng giá vàng ngắn hạn có thể điều chỉnh do kỳ vọng tăng lãi suất của Fed, nhưng bất kỳ sự sụt giảm nào cũng là cơ hội mua vào.
Lời khuyên thực tế: Mua vàng bây giờ có đúng thời điểm?
Đối với nhà đầu tư cá nhân, điều quan trọng không phải là dự đoán giá vàng ngắn hạn, mà là hiểu vai trò "neo" của vàng trong phân bổ tài sản. Môi trường vĩ mô toàn cầu hiện tại - lạm phát cao, tăng trưởng thấp, rủi ro địa chính trị - chính là kịch bản điển hình để vàng phát huy tác dụng. Về mặt thực hiện, có thể bắt đầu từ ba điểm sau:
- Xây dựng vị thế dần dần: Mua mục tiêu trong 3 tháng, tránh đuổi đỉnh.
- Ưu tiên vàng vật chất: Nếu muốn an toàn tuyệt đối, chọn vàng vật chất được lưu ký trong két ngân hàng; nếu muốn tiện lợi, chọn ETF vàng có tính thanh khoản cao.
- Đa dạng hóa hình thức: Nắm giữ kết hợp vàng vật chất, ETF vàng và cổ phiếu khai thác vàng, vừa bảo toàn giá trị vừa có tiềm năng tăng trưởng.